تبلیغات اینترنتیclose
مازرون

مازرون
مازندران عزیزم

 محوطه باستان شناختی مازندران از نظر ناهمواري ها از دو بخش كوهستاني در جنوب و جلگه هاي آبرفتي در شمال تشكيل شده است . بخش جلگه اي منطقه كه از دشت رسوبي تشكيل شده، شامل آبرفت هاي جوان دوره كواترنري و نيز تراس هاي مخروط افكنه هاي حاصل از آنهاست.
مطالعات علمي باستان شناسي مازندران با حفاري غار كمربند در سال 1328 خورشیدی (1949 م) توسط (كارلتون استانلي كون) از دانشگاه فيلادلفياي آمريكا شروع و نخستين شواهد زندگي ساكنان اوليه در مازندران شناسايي شد. باحفاري اين غار 28 لايه 20 سانتيمتري شناسايي شد كه از زواياي تاريك زندگي گروه هاي اوليه را تا حدي روشن نمود. در ميان بقاياي به دست آمده، تعدادي قطعات سفال از دوره سفال گري يافت شد.
با توجه به آثار به دست آمده در اين غار مي توان نتيجه گرفت كه اساس اقتصاد معيشتي ساكنان غار كمربند در دوران نو سنگي بدون سفال و فراپارينه سنگي بر سيستم شكار و رمه داري استوار بود.
در دوره بعد يعني دوره نو سنگي با سفال، ساكنان غار كمربند روش استفاده از غلات را مي دانستند واين امر از درخشندگي بسياري از ابزارهاي سنگي كه در نتيجه رسوب سيليكات موجود در ساقه گياهان و غلات در اثر استفاده زياد به وجود آمده، قابل استنباط است. باتوجه به آزمايشات كربن 14 قديمي ترين دوره سكونت در اين غار 9530 سال پيش از ميلاد تشخيص داده شد.
در سال هاي بعد يعني در سال 1330 خورشیدی (1951م) (پروفسور استانكي كون) به منطقه بازگشت و اين بار در غار (هوتو) نزديك غار كمربند، حفاري باستان شناسي را به منظور شناسايي روند تطور زندگي ساكنان منطقه ادامه داد.
طي چهار گمانه حفر شده در اين غار، آثار و شواهد مادي زندگي انسان از دوره فراپارينه سنگي تا دوره اسلامي شناسايي شد. از جمله اين آثار مي توان به سفال هاي پوك و ترد نوع كمربندي و ابزارو مصنوعات سنگي و بقاياي اسكلت انسان اشاره كرد. بر اساس آثار به دست آمده از غار هوتو، هشت دوره فرهنگي مشخص و ثبت شد.
روند مطالعات باستان شناسي در مازندران بعد از يك وقفه 16 ساله و مجددا ًدر سال 1967 پيگيري شد. دراين زمان دكتر (جارلزمك برني) به مازندران آمد ودر غار (علي تپه) حفاري كرد. با حفاري اين غار پيشينه سكونت گروههاي انساني درمازندران داراي قدمت بيشتري شد. آثار به دست آمده از اين غارمؤيد زندگي گروه ها بر اساس شكار جمع آوري استوار بود. با مطالعه بقاياي استخوان حيوانات شكار شده مانند غزال، بز، گوسفند، فوك، اسب، خوك و روباه چهار دوره زندگي كه بر پايه شكار استوار بود تشخيص داده شد. در سال 1379 نخستين شواهد زندگي در دشت، هم زمان با غار نشيني كشف شد. تپه(كميشاني)، (سنگ تپه) و (طوق تپه) از جمله اين محل هاي باستاني هستند كه آثار آنها داراي قدمت 9000 ساله است.
با توجه به شواهد به دست آمده، دشت هاي شرقي مازندران خصوصاً نواحي دلتايي و مخروط افكنه‌هاي آبرفتي ناشي از رودهاي فصلي در اواخر دوران نو سنگي به صورت انبوه اشغال شده و جمعيت نسبت به دوره هاي قبل، رشد بسيار داشت.
گرچه هيچ گونه شواهدي دال بر آغاز شهرنشيني در مازندران تاكنون بدست نيامد، ولي به احتمال زياد با توجه به داده هاي باستان شناختي مطالعه (گوهر تپه) شهرستان بهشهر در حوالي رستم كلا مي تواند گامي جديد در شناسايي پايان دوره نوسنگي در مازندران باشد.
مازندران به ويژه تراس هاي قابل سكونت نواحي كوهستان آن، در عصر آهن به صورت گسترده مورد توجه جوامع ساكن در منطقه يا اقوام تازه وارد قرار گرفت. مطالعه اين دوره در غرب مازندران در سالهاي پيش بسيار چشمگير است و باستان شناسان توانستند بقاياي تدفين و زندگي مادي اين اقوام را تا حدي مشخص نمايند. از مشخصه هاي اين دوره وجود سفال خاكستري است ولي سفال قرمز براق نيز در تعيين درجه پختگي هنر اين دوره قابل اهميت است.
باستان شناسي دوره هاي ماد و هخامنشي در مازندران كاملاً روشن نيست و اين امر تنها ناشي از عدم آشنايي به شاخص هاي فرهنگ اين دوران است ولي با توجه به آثار بدست آمده از حفاريها و كشف اشياي باستاني در غرب مازندران مي توان پنداشت كه اين آثار متعلق به حكومت‌گران محلي همزمان با دوره ماد يا دوره بعد از آن هستند.
شواهد فراواني دال بر ازدحام جمعيت مازندران در دوره اشكاني و تپه‌هاي فراوان باستاني در سراسر مازندران شامل گمانه زني در حاشيه رودخانه تالار، تعيين حريم تپه طالقاني قائم‌شهر و شهر تاريخي فرح آباد ساري، تعيين حريم شهر قديم آمل و تعيين حريم تپه باستاني كلار (كلاردشت) بوده است. 
آثار سیمین کلاردشت
مجموعه آثار سيمين با نقوش طلاكوب، متعلق به دوره ساساني در منطقه كلاردشت كشف شده است. از مهمترين اين آثار بشقاب قلمزني است كه سواري را در حال شكار نشان مي دهد. اين سوار با توجه به نوع تاجي كه بر سر دارد، قباد اول شاه ساساني است.
جام هاي متعدد ديگري با نقوش حيواناتي مانند شير، شير بال‌دار، عقاب و دوتنگ نقره نيز در اين مجموعه وجود دارد. زمينه يكي از اين تنگها طلايي است و روي آن تصاويري از نوازندگان و مقلدان و چهارزن رامشگر با كلاهي بر سر در داخل چهار طاق نماي جدا از هم قرار گرفته و طاق نماها متشكل از شاخه هاي درخت مو و خوشه هاي انگور است و حيواناتي مانند روباه، كبك، بلدرچين و ببر و ... بصورت برجسته نقش شده‌اند. كف تنگ محدب و با نقش دو حيوان بال‌دار كه شباهت به شير يا اژدها دارند، تزيين شده است. در دو طرف تنگ دو سر شير وجود دارد كه در ميان دهان آنها سوراخ خروج مايه تعبيه شده است. با توجه به آثار مكشوفه از كلاردشت كه به اواخر هزاره دوم تا اواخر دوره ساساني تعلق دارد، چنين نتيجه مي گيريم كه هنر فلزكاري مورد توجه هنرمندان منطقه بوده و شاهكارهاي باقي مانده نشان دهنده تداوم و سير تكاملي اين هنر و گوياي سخت كوشي صنعتگران انديشمند اين ناحيه بوده است.
تپه باستاني سرخرود 
در جنوب بخش سروخرود در يك كيلومتري روستاي (بزرو محله) محمودآباد، بند وسيعي است كه تپه باستاني قلعه كتي در كنار آن قرار دارد. در بررسي سطحي از اين تپه آثاري شامل آجر به ابعاد 8×30×30 سانتيمتر، قطعات و سفالينه قرمز و ساده لعاب‌دار با خطوط كنده متعلق به اوايل اسلام و قرون 4 الي 5 هـ.ق به دست آمد. آثار فوق اهميت باستاني اين منطقه را روشن مي سازد.
تپه طالقانی قائمشهر
اين تپه با ابعادي به طول 112 و عرض 78 و ارتفاع 5 متر در داخل بافت شهري قائم‌شهر قرار دارد. بررسي هاي اوليه تپه با توجه به كشف سفال خاكستري و سفال قرمز رنگ و گاه سفال اسلامي، مبين استقرار گروههاي انساني در دوره هاي مختلف تمدني بوده است.
در خرداد ماه سال 1376 ، 18 گمانه با حداقل عمق 5 سانتي متر و حداكثر 25/4 متر به ابعاد 5/1×5/1 و 1×1 متر حفر شد. آثار بدست آمده، غالباً سفال خاكستري و قرمز رنگ و به ندرت سفال لعاب‌دار دوره اسلامي بود.
در ميان انبوه قطعات سفال، سفال نوع خشن با خمير شن و ماسه، سفال خاكستري و قرمز رنگ با نقش داغ دار و تزئين خطوط موازي و اشكال هندسي به صورت كنده و نقش افزوده و تعدادي سفال خاكستري تيره براق جلب توجه مي نمود. قدمت اين تپه به دوره تاريخي و خصوصاً تمدن هزاره اول پيش از ميلاد مي رسد.
تپه کلار- کلاردشت
تپه باستاني كلار در دو كيلومتري شرق (حسن كيف) مركز كلاردشت با 10 تا 15 متر ارتفاع و به وسعت 50 تا 60 هزار مترمربع قرار دارد و بقاياي شهر تاريخي كلار است. بررسي اوليه اين تپه در سال 1344 خورشیدی انجام شده و قطعات سفالينه آن چنين است:
- سفال براق و سياه رنگ با نقش داغ دار، متعلق به هزاره دوم ق.م
- سفال خاكستري و قرمز هزاره اول و سفال جگري رنگ تحت عنوان (سفال كلاردشت) و سفال اسلامي
براي تعيين حريم تپه باستاني كلار، حدود 38 گمانه آزمايشي به ابعاد و در عمق هاي متفاوت حفر و نتايج زير بدست آمد:
- حريم باستاني كلار داراي ديوار دفاعي مرتفعي از سنگ هاي بزرگ رودخانه اي بوده است.
- با توجه به بقاياي ساختماني مكشوفه، محدوده هاي مسكوني خارج از ديوار اصلي شهر در دو جهت شرقي و غربي گسترده بود.
- تمامي خانه ها در جهت شمالي جنوبي بنا گرديده بود.
- در شالوده بناهاي اطراف از قلوه سنگ رودخانه و ملات استفاده شده، ليكن با توجه به ارتفاع كم ديوارهاي مكشوفه به نظر مي رسد بخش اصلي ديوارها از چوب و گل احداث شده اند.
- با توجه به كشف اشياي آهني فراوان اين فرضيه وجود دارد كه در بخشي از محدوده شهر كلار، صنعتگران به ذوب فلزات و ساخت اشياي فلزي اشتغال داشته اند. 
تپه های ابوالحسن کلا
دهكده (ابوالحسن كلا) در 20 كيلومتري جنوب بابل در مسير جاده آسفالته معروف به جاده حبيبي واقع و مجموعه تاريخي تپه هاي قلعه كتي، بازكتي، عروس و داماد كتي و حرمسرا در جنوب شرقي آن و متصل به روستا قرار دارد. سطح اين روستا در حال حاضر پوشيده از باغ مركبات و مزارع برنج و منازل مسكوني است. بيشتر اين خانه با آجرهاي بدست آمده از دل خاك احداث شده است.
مجموعه تپه هاي باستاني ابوالحسن كلا در سال 1354 توسط مرحوم موسي درويش روحاني مورد بررسي قرار گرفت. تپه قلعه كتي كه آنرا تپه شاه نشين نيز مي نامند و با فاصله كوتاهي در كنار تپه هاي بازاكتي، عروس و داماد كتي و حرمسرا قرار دارد يك مركز حكومتي بود. يافته هاي آن قطعات سفالينه از هزاره اول ق.م دوره تاريخي و اسلامي و بيانگر تداوم فرهنگي غني بين افراد ساكن است. چهارمين تپه باستاني اين مجموعه به نام حرمسرا در جنوب غربي تپه قلعه كتي و اطراف آن به وسيله خندقي عميق و عريض محدود شده است. مهمترين اثر اين تپه، چهار قطعه آجر به خط كوفي تزئيني است كه قدمت آن به آل بويه و سلجوقي مي رسد.
حريم بقعه ناصرالحق و شهر قديم آمل 
بمنظور تعيين حريم بقعه ناصرالحق و شهر قديم آمل حدود 24 گمانه آزمايشي به ابعاد 5/2×5/2 و 2×2 متر و در عمق هاي مختلف حفر شد. در پاره اي از موارد نيز گمانه ها بر اساس نياز تا حدود 5/2×6 متر و در عمق هاي مختلف زده شد. بمنظور شناخت لايه هاي باستاني در يكي از گمانه ها انجام عمليات كاوش ادامه يافت تا اينكه در عمق 80/5 متر به بستر سنگي برخورد نمود.
آثار بدست امده از قبيل سفال و شيشه بيانگر آن است كه مهمترين دوره تمدني اين منطقه، در دوران اسلام بوده و شاخص ترين سفالينه آن خصوصاً از نوع نقش كنده و لعاب پاشيده سده 5- 4 هـ.ق سفال آمل و سفال با لعاب يك رنگ متعلق به سده 7-5 هـ.ق سلجوقي است. مهمترين يافته‌هاي معماري آن مي توان راهرويي با ديوار آجري را نام برد. پي ديوارها همراه با سنگ هاي قلوه اي و آجري ملات بود و نشانه هاي باقيمانده نوع طاق ضربي را الحاق مي نمود.
ديگر كانال فاضلاب سرپوشيده اي كه سيستم معماري آن همانند فاضلاب معبد آناهيتا و شهر قديم جرجان در دوره اسلامي است.
با مطالعه آثار معمار و سفالينه ها و .... بايد اذعان نمود شهر قديم آمل از صدر اسلام تا دوره تيموري ازمدنيت و شهرنشيني پيشرفته برخوردار بود كه اوج آن سده هاي 3 تا 7 است.
شهر تاريخي فرح آباد 
روستاي فرح آباد در 28 كيلومتري شمال شرق ساري واقع است و با درياي مازندران دو كيلومتر فاصله دارد. شهر فرح آباد به دستور شاه عباس اول بنا شد و بسياري از ملل و مذاهب مختلف به آنجا كوچ داده شدند. به منظور تعيين حريم اين شهر قديمي، در تابستان سال 74 حدود 40 گمانه آزمايشي به ابعاد 5/2×2 متر در عمق ها و جهات مختلف شهر قديمي حفر شد. در نتيجه كاوش عناصر و پديده هاي معماري، سفالينه هاي لعاب دار و بدون لعاب، تعدادي كاشي تزئيني و پيه‌سوز سفالي بدست آمد. در غالب گمانه ها نيز به كف مفروش با آجرهاي چهارگوش متعلق به دوره صفوي برخورد شد.
گردكوه جمنان – سه تپه باستاني 
گردكوه جمنان در جنوب شهر قائم‌شهر قرار دارد. جمنان در گذشته (چمنو) به معناي محلي با چمنزارهاي با طراوت ناميده مي شد. مورخين اين محل را داراي موقعيت سوق الجيشي با استحكامات نظامي و محل كشمكش ها و مبارزات بسيار مي دانند. ابن اسفنديار محل آن را بين ساري و آمل مي داند.
آنچه امروز از جمنان تاريخي مشاهده مي كنيم سه تپه اعظم باستاني موسوم به گردكوه به ارتفاع تقريبي 30، 17 و 15 متر با سفالينه هايي از هزاره اول و دوره هاي تاريخي و اسلامي است.
محوطه تاريخي شهرستان چالوس 
منطقه كلاردشت و مرزن آباد از نظر باستان شناسي بسيار غني و با توجه به بررسي هاي انجام شده به سرپرستي دكتر عزت‌الله نگهبان در سالهاي 55- 1354 تعدا زيادي غار از دوران حجر و تپه هاي باستاني مربوط به اواخر هزاره دوم و اويل هزاره اول كشف شد. 
گمانه زني در حاشيه رودخانه تالار قائم‌شهر 
در 5 كيلومتري شمال غرب قائم‌شهر در حاشيه رودخانه تالار و در محل برش ساحل و رودخانه، محتويات تعدادي گور كه در اثر طغيان رودخانه و دستبرد عوامل سودجو در شرف نابودي بود، مشاهده شد. به همين منظور دو گور در منطقه حفاري شد. ابعاد يك گور 85×220 سانتي متر بود و آثار داخل گور در عمق 30/1 متري قرار داشت. جهت گور شرقي – غربي و تدفين صورت چمباتمه انجام شده بود و پاها در سمت غرب قرار داشت. در انتهاي پاي اسكلت، سفالينه قرمز رنگ شكسته و خرد شده اي بدست آمد ابعاد گور ديگر 80×200 سانتي متر بود. سر اسكلت در جهت شرق بصورت طاقباز و پاها كشيده و در جهت غرب، و دستها در امتداد بدن قرار داشت. بر مچ دستها، النگوي مفرغي با تزئين نقش سرمار ديده مي شد. اگر چه جسد بصورت طاقباز قرار داشت ولي صورت رو به جنوب بود. طول قد اسكلت 160 سانتي متر بود. در سمت راست اسكلت نزديك سر و پا ظروف سفالي رنگ وجود داشت. با توجه به طرز تدفين و آثار بدست آمده ، اين گورها را بايد متعلق به هزاره اول دانست.
جهت قرار گرفتن سر در گورها به هيچ وجه تصادفي و خالي از انديشه ما بعد الطبيعه نبوده است. برابر تحقيقات حاصله در تمام گورستان هاي اين هزاره در نقاط مختلف ايران (لرستان، كردستان و گيلان) غالباً طرز تدفين به همين ترتيب بوده است.
گنجينه كلاردشت 
در سال 1318در گنج تپه كلاردشت، در محل قصر اوجابيت در حين عمليات ساختماني اشيايي از جنس طلا، مفرغ و سفال از اواخر هزاره دوم تا اوايل هزاره اول به دست آمد. در ميان اين مجموعه جام زرين كلاردشت از نظر هنر فلزكاري اهميت بسيار دارد.
بر روي اين جام استوانه اي شكل نقش سه شير كه به دنبال هم مي روند و بر روي بدن يكي از شيرها صليب شكسته، نشان آريايي ها نقش شده است، حكاكي شده است. سر شيرها بصورت جداگانه ساخته شده و روي بدنه ميخ پرچ شده است. اين عمل چنان با مهارت انجام شده كه سر برجسته حيوان از متن و بدنه جام بيرون زده است. اين جام از نظر سبك و روش ساخت شباهت زيادي با جام زرين مارليك دارد.
از ديگر آثار اين مجموعه خنجر طلايي با هلال برجسته در محل اتصال دسته به تيغه از اواخر هزاره دوم تا اوايل هزاره اول است. جام سفالين به شكل بز مشابه با جام هاي سيلك، خوروين و لرستان است. در مجموع مي توان استنباط نمود كه اين ناحيه از هنر و فرهنگ پيشرفته اي برخوردار بود و ارتباط فرهنگي نزديك با مناطق مارليك، املش، حسنلو، سيلك و لرستان داشت.
سایر تپه های باستانی و مهم در مازندران عبارتند از:
تپه امامزاده کتی در قائمشهر، تپه کش در بهشهر، یاریم تپه، تپه های قلعه کتی، دین کتی در ملامحله و کوتردین، تپه های شال کتی، بالکن، چمارکتی، محمد علی کنی، رجب کتی، گوهر تپه  و ... .



برچسب ها: ,
امتياز : 0 | نظر شما : 1 2 3 4 5 6 | لينك ثابت
ادامه مطلب...
نوشته شده در تاريخ سه شنبه 29 شهريور 1390 توسط مازرون
تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک